Ağır ve riskli iş kollarında çalışan milyonlarca kişiyi yakından ilgilendiren Fiili Hizmet Süresi Zammı (yıpranma payı) yeniden gündemde.
5510 sayılı Kanun’un 40. maddesi kapsamında uygulanan sistem, bazı meslek gruplarına hem prim günü avantajı hem de erken emeklilik fırsatı sağlıyor. Ancak son dönemde ortaya atılan “yeni meslekler kapsama alındı” iddialarının gerçeği yansıtmadığı belirtiliyor.
YIPRANMA PAYI NEDİR?
Yıpranma payı; bedenen ve ruhen ağır şartlarda çalışan kişilere verilen, sigortalılık süresine ek gün kazandıran ve emeklilik yaşını öne çekebilen özel bir sistem olarak uygulanıyor. Bu kapsamda yalnızca fiilen yapılan çalışmalar dikkate alınıyor; izin veya ücretsiz izin süreleri hesaplamaya dahil edilmiyor.
EN FAZLA AVANTAJ MADENCİLERDE
Yer altı maden işçileri, 360 günlük çalışmaya karşılık 180 gün ek süre kazanarak sistemin en avantajlı grubu olarak öne çıkıyor. Üstelik bu grupta yaş indirimi için üst sınır bulunmuyor. 15 yıl çalışan bir madenci teorik olarak 7,5 yıl erken emekli olabiliyor.
DİĞER MESLEK GRUPLARINDA DURUM NASIL?
Demir-çelik, cıva üretimi, asit üretimi ve radyoaktif işlerde çalışanlar için yılda 90 gün; cam, çimento, termik santral, alüminyum, döküm ve itfaiye çalışanları için ise 60 gün ek süre uygulanıyor. Basın kartı sahibi gazeteciler, TRT haber personeli, TSK, polis ve MİT mensupları da yıpranma payından yararlanıyor.
SAĞLIK ÇALIŞANLARI DA KAPSAMDA
2018’de yapılan düzenleme ile doktor, hemşire, ebe, eczacı, fizyoterapist ve benzeri sağlık meslek mensupları da sisteme dahil edildi. Bu çalışanlar için 360 güne karşılık 60 gün ek süre veriliyor. Ancak masa başı yöneticiler kapsam dışında tutuluyor.
“YENİ MESLEKLER EKLENDİ” İDDİASI DOĞRU DEĞİL
2026’da bazı haberlerde çimento, alüminyum, döküm ve cam sektörlerinin yeni kapsama alındığı öne sürülse de, bu mesleklerin zaten 2008’den beri sistemde yer aldığı ifade ediliyor. SGK’nın 2025’te yaptığı son önemli değişiklik ise yanlış meslek kodu bildirimlerini engellemek oldu.
KİMLER KAPSAM DIŞINDA?
Pilotlar, hâkim-savcılar, infaz koruma memurları, gemi adamları ve bazı özel sektör çalışanlarının kapsama alınması yönündeki talepler ise halen sürüyor.
NASIL KONTROL EDİLİR?
Çalışanlar, e-Devlet üzerinden SGK hizmet dökümünü inceleyerek yıpranma payı günlerini kontrol edebiliyor. Bildirimler işveren tarafından yapılıyor ve yanlış ya da eksik bildirimlerde hukuki başvuru yolu açık bulunuyor.
Yıpranma payı sistemi özellikle ağır iş kollarında çalışanlar için büyük önem taşırken, hangi mesleklerin kapsama dahil olduğu ve hakların doğru bildirilip bildirilmediği konusu çalışanlar açısından kritik önem taşımaya devam ediyor.