Düzenleme, yargı süreçlerinin hızlandırılmasından Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) şartlarına kadar birçok kritik değişikliği içeriyor.
Resmi Gazete’de yayımlanan Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, adalet sisteminde kapsamlı düzenlemeleri hayata geçirdi.
Kamuoyunda 12. Yargı Paketi olarak adlandırılan kanunla birlikte; haksız menfaat sağlamak amacıyla banka hesabını başkasına kullandıranlara verilecek cezalarda indirime gidildi, duruşma aralıklarına üst sınır getirildi ve hakim ile savcı yardımcılarının eğitim esasları yeniden belirlendi.
Yürürlüğe giren yeni kanuni düzenlemenin öne çıkan detayları 10 temel başlıkta şöyle sıralandı:
1. IBAN HESABINI BAŞKASINA KULLANDIRANLARA CEZA İNDİRİMİ
Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) nitelikli dolandırıcılığa ilişkin 158. maddesine eklenen fıkra uyarınca; dolandırıcılık veya nitelikli dolandırıcılık suçlarında sadece banka, kredi kartı veya kripto varlık hesabı gibi zorunlu ödeme bilgilerini veya araçlarını başkasına verme fiilini işleyen kişilere verilecek ceza yarı oranında indirilecek.
2. DERDEST DOSYALAR VE İNFAZ AŞAMASI İÇİN GEÇİŞ HÜKÜMLERİ
Düzenlemenin yürürlüğe girmesinden önce TCK’nin dolandırıcılık maddelerinden hüküm giymiş ve dosyası kanun yolu incelemesinde olan sanıklar için bozma kararı verilerek dosyaları ilk derece mahkemelerine gönderilecek.
İnfaz aşamasında olan hükümlüler ise mağdurun uğradığı zararı mahkemece yapılacak ihtardan itibaren 6 ay içinde tamamen gidermeleri halinde, TCK’nin 168. maddesindeki "etkin pişmanlık" indiriminden (cezanın yarısına kadar indirilmesi) faydalanabilecek. Ziyan giderilene kadar infazın ertelenmesine karar verilemeyecek.
3. SÖZLEŞMESİZ ÖDEMELERDE FAİZ HESABI DEĞİŞTİ
Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun’da yapılan değişiklikle, miktarı sözleşmeyle belirlenmemiş faiz ödemeleri; Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) önceki yılın 31 Aralık günündeki reeskont oranının yüzde 80'i üzerinden hesaplanacak. 30 Haziran'daki oran ile önceki yılın sonundaki oran arasında 5 puan veya daha fazla fark olması halinde, yılın ikinci yarısında 30 Haziran'daki oranın yüzde 80'i esas alınacak.
4. HAKİM VE SAVCI YARDIMCILARINA YENİ EĞİTİM MODELİ
Hakimler ve Savcılar Kanunu’ndaki düzenlemeyle adli ve idari yargı hakim/savcı yardımcılarına Anayasa, insan hakları, ceza, özel hukuk ve duruşma yönetimi gibi alanlarda kapsayıcı eğitim verilecek. Eğitimler yazlı ve sözlü sınavlarla değerlendirilecek. Ayrıca, hukuki bilgiyle çözülmesi mümkün konularda bilirkişiye başvuran hakim ve savcılara uyarma cezası uygulanacak.
5. GENETİK İNCELEME SONUÇLARININ SAKLANMASI VE İMHASI
Genetik inceleme sonuçları, kişisel verilerden arındırılarak özel bir sisteme kaydedilecek. Beraat, kovuşturmaya yer olmadığı veya ceza verilmesine yer olmadığı kararlarının kesinleşmesiyle bu veriler derhal imha edilecek. Diğer hallerde ise kesinleşmeden itibaren 20 yıl geçmesiyle Cumhuriyet savcısı huzurunda yok edilerek tutanağa bağlanacak. Haklı nedeni bulunan kişiler, verilerinin silinmesini hakimden talep edebilecek.
6. HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI (HAGB) ŞARTLARI
Sanığa verilen ceza 2 yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası ise mahkeme HAGB kararı verebilecek. Bunun için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olmaması ve mağdurun ya da kamunun zararının tamamen giderilmesi gerekecek. Karar sonrası sanık 5 yıl denetime tabi tutulacak ve bu sürede HAGB ertelenemeyecek veya seçenek yaptırımlara çevrilemeyecek.
7. HAGB KAPSAMI DIŞINDA TUTULAN SUÇLAR
Yeni düzenleme uyarınca; işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa'nın 17. maddesi kapsamında "kötü muamele" olarak değerlendirilebilecek suçlar hakkında HAGB hükümleri uygulanmayacak.
8. DURUŞMA ARALARINA 3 AY SINIRI
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda yapılan değişiklikle, duruşmalar arasındaki süre 3 aydan fazla olamayacak. Bilirkişi incelemesinin uzaması veya istinabe gibi zorunlu hallerde hakim gerekçe belirterek bu süreyi uzatabilecek. Bu hüküm, kanunun yayımından 3 ay sonra yürürlüğe girecek.
9. TAZMİNATLARDA KANUNİ FAİZ BAŞLANGIÇ TARİHLERİ
Türk Borçlar Kanunu’ndaki değişikliğe göre; çalışma gücü kaybı veya destekten yoksun kalma tazminatlarında, kazancın bilindiği döneme ait tazminat miktarına haksız fiil/olay tarihinden itibaren; kazancın bilinemediği döneme ait miktara ise karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilecek.
10. DANIŞTAY YAPILANMASINA İLİŞKİN SÜRE UZATIMI
Danıştay Kanunu uyarınca, daire sayısının 10'a düşürülmesine yönelik 23 Temmuz 2026'da dolacak olan süre 4 yıl uzatılarak 23 Temmuz 2030'a çekildi. Bu süreçte boşalan her 2 üyelik için 1 üye seçilmesi uygulamasından da 2030 yılına kadar vazgeçildi.